หลายคนชอบกินผักและพืชน้ำสด เพราะคิดว่าเป็นอาหารที่สะอาดและมีประโยชน์ แต่พืชน้ำบางชนิดที่ปลูกหรือเก็บจากแหล่งน้ำจืดอาจมี ตัวอ่อนพยาธิที่เกาะอยู่บนผิวพืช โดยเฉพาะหากรับประทานแบบดิบหรือปรุงไม่สุก
หนึ่งในความเสี่ยงที่รู้จักกันคือ พยาธิใบไม้ลำไส้ Fasciolopsis buski ซึ่งสามารถติดต่อสู่คนได้จากการกินพืชน้ำจืดที่มีตัวอ่อนระยะติดต่อเกาะอยู่
อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่ว่า “กินเพียง 1 ชิ้น เท่ากับรับปรสิต 100,000 ตัว” ไม่ใช่ตัวเลขที่มีหลักฐานทางการแพทย์ยืนยัน จึงไม่ควรนำมาใช้เป็นข้อเท็จจริง
1. แห้ว หรือ “ลูกแห้ว”
แห้วเป็นพืชน้ำที่สามารถเกี่ยวข้องกับวงจรของพยาธิใบไม้ลำไส้ได้ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีแหล่งน้ำจืดปนเปื้อน
WHO ระบุว่าพืชน้ำบางชนิด เช่น water chestnut หรือแห้ว สามารถเป็นพืชที่มีระยะตัวอ่อนของ Fasciolopsis buski เกาะอยู่ได้
ดังนั้น การปอกเปลือกแล้วกินสดจากแหล่งที่ไม่มั่นใจเรื่องความสะอาดจึงไม่ใช่วิธีที่ปลอดภัยที่สุด
2. รากบัว
รากบัวเป็นอาหารยอดนิยมและมักนำไปทำได้ทั้งเมนูต้ม ผัด และซุป แต่เนื่องจากเป็นพืชที่เติบโตในสภาพแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับน้ำ การรับประทานแบบดิบจากแหล่งที่ไม่สะอาดจึงมีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนของสิ่งมีชีวิตก่อโรค
WHO ระบุว่าพืชน้ำและพืชกึ่งน้ำบางชนิดสามารถเป็นแหล่งนำพาตัวอ่อนของพยาธิได้ หากปลูกหรือปนเปื้อนจากแหล่งน้ำที่มีเชื้อ
3. ผักคึ่นฉ่ายหรือผักขึ้นฉ่ายที่ปลูกในน้ำ
ผักขึ้นฉ่ายและพืชน้ำอื่น ๆ ที่รับประทานสดควรให้ความสำคัญกับแหล่งเพาะปลูกและความสะอาดเป็นพิเศษ โดยเฉพาะเมื่อมาจากพื้นที่ที่ใช้น้ำจืดซึ่งอาจมีการปนเปื้อน
ความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าผักทุกต้นจะมีพยาธิ แต่ การกินพืชน้ำดิบจากแหล่งที่ไม่ปลอดภัย เป็นพฤติกรรมที่หน่วยงานสาธารณสุขเตือนให้หลีกเลี่ยง
ทำไมพยาธิจึงเกาะอยู่บนพืชน้ำได้?
วงจรของ Fasciolopsis buski เกี่ยวข้องกับน้ำจืดและหอยน้ำจืด โดยระยะตัวอ่อนจะพัฒนาและไปเกาะอยู่บนพืชน้ำ เมื่อคนรับประทานพืชที่ปนเปื้อนแบบดิบหรือปรุงไม่สุก ก็มีโอกาสกลืนตัวอ่อนเข้าไปและเกิดการติดเชื้อได้
หากติดเชื้อ อาจไม่มีอาการในบางราย แต่การติดเชื้อจำนวนมากสามารถทำให้เกิด ปวดท้อง ท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน ไข้ และในรายที่รุนแรงอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนในลำไส้ ได้
วิธีลดความเสี่ยงง่ายที่สุด
สิ่งสำคัญไม่ใช่การเลิกกินแห้ว รากบัว หรือผักน้ำทั้งหมด แต่คือ หลีกเลี่ยงการกินพืชน้ำจืดแบบดิบหรือปรุงไม่สุก
-
- ล้างวัตถุดิบให้สะอาดก่อนปรุง
- ปรุงพืชน้ำให้สุกทั่วถึง
- หลีกเลี่ยงพืชน้ำดิบจากแหล่งน้ำที่ไม่ทราบความสะอาด
- ไม่ควรใช้แค่การแช่น้ำหรือล้างผ่าน ๆ แล้วคิดว่าจะกำจัดพยาธิได้ทั้งหมด
- หากมีอาการผิดปกติหลังรับประทานอาหารเสี่ยง ควรพบแพทย์และแจ้งประวัติการรับประทานพืชน้ำดิบ
CDC ระบุชัดว่า วิธีป้องกัน Fasciolopsis ที่ง่ายที่สุดคือ ไม่รับประทานพืชน้ำจืดแบบดิบหรือปรุงไม่สุก และควรปรุงด้วยความร้อนจนสุก
ดังนั้น ประเด็นที่ควรจำไม่ใช่ “กิน 1 ชิ้นแล้วจะมีพยาธิ 100,000 ตัว” แต่คือ พืชน้ำที่ปนเปื้อนและรับประทานแบบดิบอาจเป็นช่องทางให้ปรสิตเข้าสู่ร่างกายได้จริง จึงควรให้ความสำคัญกับแหล่งที่มา ความสะอาด และการปรุงสุกเป็นหลัก.
